Xəzər və qüllə
Bir zamanlar dalğalar lap dibinə çırpılırdı — və dəniz qüllənin taleyini çox cəhətdən müəyyən etdi.
Qüllə suyun kənarında dayanırdı
Bu gün Qız Qalası ilə sahil arasında Dənizkənarı bulvar və İçərişəhərin məhəllələri var. Amma həmişə belə olmayıb: qüllə tikiləndə Xəzər lap onun dibinə çatırdı və dalğalar daşa çırpılırdı. Köhnə rəsmlər və qravüralar qülləni birbaşa suyun kənarında təsvir edir.
Xəzər dənizinin okeanla əlaqəsi yoxdur və onun səviyyəsi əsrlər boyu çox dəyişib. Dəniz geri çəkildikcə qüllənin dibində quru zolaq açılırdı — məhz onun üzərində IX–XV əsrlərdə qala divarları və Şirvanşahlar Sarayı ucaldı. Beləcə Xəzərin tərəddüdləri İçərişəhəri sözün əsl mənasında yaratdı.
Qüllə içindəki quyu
Şor dənizə yaxınlığa baxmayaraq, qüllənin içində şirin su qatına çatan təxminən 21 metr dərinlikdə quyu var; ona 30 sm diametrli keramik borular gedirdi. Onu həm içməli su mənbəyi, həm də mühasirə halında yağış suyu toplama sistemi hesab edirlər.
Dənizə doğru dayaq
Şərq tərəfdən qülləyə qeyri-adi formalı nəhəng daş çıxıntı-dayaq bitişir. Bəziləri onu dalğaların zərbəsini söndürən və dayanıqlıq verən dayaq sayır; başqaları — gün doğan nöqtəyə yönəlmiş körpü və ya istiqamət. Onun təyinatı — daha bir açılmamış detaldır.
Dəniz geri çəkildi, qüllə qaldı
Bu gün Xəzərin səviyyəsi yenidən enir, qüllə isə şəhərlə əhatələnmiş, sudan uzaqda dayanır. Lakin məhz dəniz ona həyat, əfsanələrdəki ad və forma verdi — Xəzərsiz Qız Qalası başqa cür olardı.